ⓘ Iaith weithredol. Iaith â statws cyfreithiol unigryw mewn cwmni rhyngwladol, cymdeithas, gwlad neu gorff arall fel ei phrif fodd o gyfathrebu yw iaith weithredo ..

                                     

ⓘ Iaith weithredol

Iaith â statws cyfreithiol unigryw mewn cwmni rhyngwladol, cymdeithas, gwlad neu gorff arall fel ei phrif fodd o gyfathrebu yw iaith weithredol. Prif iaith cyfathrebu bob dydd ydyw, oherwydd bod gan y gymdeithas aelodau syn dod o gefndiroedd ieithyddol gwahanol, fel arfer.

Mae gan y rhan fwyaf o gymdeithasau rhyngwladol ieithoedd gweithredol, a gallair iaith hon fod yn iaith swyddogol arni neu beidio.

                                     

1. Ieithoedd gweithredol y CU

Yn wreiddiol, Ffrangeg a Saesneg oedd ieithoedd gweithredol y Cenhedloedd Unedig. Yn nes ymlaen, fe ychwanegwyd Arabeg, Rwsieg, Sbaeneg a Tsieineeg fel ieithoedd gweithredol yn y Cynulliad Cyffredinol ar Cyngor Economaidd a Chymdeithasol. Arabeg, Ffrangeg, Rwsieg, Saesneg, Sbaeneg a Tsieineeg yw ieithoedd gweithredol y Cyngor Diogelwch.

                                     

2.1. Enghreifftiau mewn cymdeithasau rhyngwladol Ffrangeg a Saesneg

Dwy iaith weithredol sydd gan y Llys Troseddol Rhyngwladol: Ffrangeg a Saesneg, felly maen ofynnol, yn answyddogol, i bob Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig fedrur ddwyn rhugl. Mae Ffrangeg a Saesneg yn ieithoedd weithredol ar Gyngor Ewrop a NATO hefyd.

                                     

2.2. Enghreifftiau mewn cymdeithasau rhyngwladol Grwpiau eraill â dwy iaith weithredol

  • Mae gan Gymdeithas Gydweithredu Shanghai ddwy iaith weithredol: Rwsieg a Tsieineeg.
  • Saesneg yw unig iaith weithredol Ysgrifenyddiaeth Pobloedd Brodorol y Cyngor Arctig, ond defnyddir Rwsieg wrth gyfathrebu hefyd. Er bod llawer o bobl frodorol ambegynol yn siarad tafodiaith Inuit, amrywiad ar iaith Sami neu iaith Wral-Altäig, maer Saesneg yn debygol o fod yn ail neun drydedd iaith gyffredin ganddynt.
  • Portiwgaleg a Sbaeneg yw dwy iaith weithredol Mercosur.
  • Mae gan dalaith Goa yn India yr iaith Marathi yn iaith weithredol arni, er mai dim ond Konkani sydd â statws swyddogol yna.
  • Mae llywodraeth Dwyrain Timor yn defnyddio Indoneseg a Saesneg fel ei hieithoedd gweithredol yn ogystal âi hieithoedd swyddogol, Tetun a Phortiwgaleg, a 15 iaith leol gydnabyddedig arall.
                                     

2.3. Enghreifftiau mewn cymdeithasau rhyngwladol Ffrangeg, Saesneg a Sbaeneg

Mae Cyfundrefn Masnach y Byd, yr Undeb Telathrebu Rhyngwladol, y Gyfundrefn Lafur Ryngwladol, Cytundeb Masnach Deg Gogledd America ac Ardal Masnach Deg yr Amerig yn defnyddio tair iaith weithredol: Ffrangeg, Saesneg a Sbaeneg.

                                     

2.4. Enghreifftiau mewn cymdeithasau rhyngwladol Grwpiau eraill â thair neu fwy o ieithoedd gweithredol

  • Mae gan FIFA bedair iaith weitredol: Almaeneg, Ffrangeg, Saesneg a Sbaeneg. Ar y cychwyn, Ffrangeg oedd unig iaith y ffederasiwn, ond erbyn hyn, Saesneg yw iaith swyddogol ei gofnodion, ei gyfathrebu ai gyhoeddiadau.
  • Ar hyn o bryd, maer Undeb Affricanaidd yn defnyddio Arabeg, Ffrangeg, Portiwgaleg, Saesneg, Sbaeneg a Swahili.
  • Almaeneg, Ffrangeg a Saesneg yw tair iaith weithredol y Comisiwn Ewropeaidd.
  • Affricaneg, Ffrangeg, Portiwgaleg a Saesneg yw ieithoedd gweithredol Cymuned Datblygu Affrica Ddeheuol.